حقیقت شرح صدر و عوامل ایجادکننده‌ی آن در آیات و روایات

موضوع : حقیقت شرح صدر و عوامل ایجادکننده‌ی آن در آیات و روایات
استاد راهنما
جناب حجت‌ الاسلام و المسلمین‌ حمداللّهی(دام عزّه)
محقّق
مصطفی نظری بوئینی

کد آموزشی
۱۰۳۳۰۶
تاریخ تدوین
پاییز۱۳۹۴

چکیـــده
شرح صدر از جمله موهبت‌ها و الطاف الاهی می‌باشد که در آیات قرآن کریم و روایات حضرات معصومین (علیهم‌السّلام) از آن سخن به میان آمده است و به همین دلیل شایسته توجه و حائز اهمیت برای تحقیق است. شرح صدر در اصطلاح، نوعی بسط وجودی و معرفتی و افزایش ظرفیـّت است که قابلیـّت درک معارف و حقایق را در افراد ایجاد می‌کند. در حقیقت شاید بتوان آن را تحقّق و فعلیت یافتن استعدادِ پذیرش نور ایمان در انسان نیز تعریف نمود. این نوشتار در صدد است تا در حد وسع به بیان حقیقت شرح صدر و عوامل و آثار آن بپردازد.
شرح صدر از دیدگاه آیات و روایات با سعه‌ی صدر متفاوت است. در نگاه نخست شاید شرح صدر و سعه‌ی صدر هر دو به یک معنای واحد در نظر آیند، لکن تأمل و تتبع در منابع و آثار بیانگر این حقیقت است که از حیث اصطلاحی میان آن دو تفاوت‌هایی وجود دارد؛ چرا که –همان‌طور که تفصیلاً ذکر خواهد شد- شرح صدر نوعی افزایش ظرفیت روحی براى فراگرفتن علم، عرفان و حقیقت می‌باشد، اما سعه‌ی صدر از ویژگی‌های اخلاقی است که به نوعی می‌توان آن را قوّت و توان در جهت تحمل سختی‌ها به حساب آورد. از سوی دیگر ضیق صدر نیز نقطه‌ی مقابل شرح صدر می‌باشد.
با توجه به آیات و روایات حضرات معصومین(علیهم‌السّلام) می‌توان مداومت بر ذکر، انس با آیات قرآن کریم، کسب علم و معرفت و همچنین دعا و تهذیب نفس را از جمله عوامل ایجادکننده‌ی شرح صدر در وجود انسان معرفی نمود. در ضمن، عدم وابستگی به دنیا، آرامش، تواضع و ملازمت با حق نیز از جمله آثار و فوائد آن می‌باشد.

واژگان کلیدی: شرح صدر، سعه صدر، ضیق صدر، عوامل و آثارشرح صدر.